close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

    Strona Archiwalna
    Aktualna strona znajduje się pod adresem: gov.pl/dyplomacja

  • PRAWO MORZA

  • MIĘDZYNARODOWE PRAWO MORZA

     

                 Międzynarodowe prawo morza jest dziedziną prawa międzynarodowego publicznego, która reguluje działalność społeczności międzynarodowej na morzach i oceanach. Wagę przedmiotowego zagadnienia może ilustrować motto, przypisywane Arthurowi C. Clarkowi, które przyświeca również Zielonej Księdze Komisji Europejskiej „Przyszła unijna polityka morska: europejska wizja oceanów i mórz” (dok. KOM(2006) 275 wersja ostateczna), zgodnie z którym: „Jak niesłuszne jest nazywanie tej planety Ziemią, skoro jest raczej Oceanem”. Fakt, że morza i oceany zajmują ok. trzy czwarte naszej planety sprawia, że mają one ogromne znaczenie – choćby jako źródło cennych zasobów naturalnych (ożywionych i nieożywionych), stanowią dogodną drogę transportu, a także mają wpływ na regulację klimatu Ziemi. Nie zaskakuje więc, że międzynarodowe prawo w tym zakresie ma niebagatelne znaczenie dla społeczności międzynarodowej.

     

    Historycznie rzecz biorąc, pierwszymi umowami międzynarodowymi, które w sposób względnie kompleksowy regulowały prawo morza były cztery Konwencje, przyjęte w Genewie dnia 29 kwietnia 1956 r.: o morzu pełnym, o szelfie kontynentalnym (Polska jest stroną tylko tych dwóch umów od, odpowiednio, 1962 i 1964 r.), o morzu terytorialnym i strefie przyległej oraz o rybołówstwie i ochronie zasobów biologicznych morza pełnego.

     

                   Współcześnie, najważniejszą umową międzynarodową w omawianym zakresie, nazywaną nawet „Konstytucją mórz i oceanów”, jest Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza, sporządzona w Montego Bay dnia 10 grudnia 1982 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 59, poz. 543, zał.; Konwencja weszła w życie 16.11.1994r., a w stosunku do Polski 13.12.1998 r.).

     

    Składa się ona z 17 części oraz 9 załączników oraz reguluje w sposób kompleksowy zagadnienia związane w szczególności ze statusem prawnym i wykorzystaniem poszczególnych stref morskich (m.in. wody wewnętrzne, morze terytorialne, cieśniny używane do żeglugi międzynarodowej, wody archipelagowe, strefa przyległa, wyłączna strefa ekonomiczna, szelf kontynentalny, morze otwarte oraz Obszar), delimitacją tych stref, a także zawiera postanowienia dotyczące ochrony środowiska morskiego, prowadzenia morskich badań naukowych oraz rozstrzygania sporów dotyczących interpretacji lub stosowania Konwencji.

     

                  Reżim prawny ustanowiony przez Konwencję NZ o prawie morza jest uzupełniony o dodatkowe dwie umowy międzynarodowe: Porozumienie w sprawie implementacji części XI Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o Prawie Morza z dnia 10 grudnia 1982, sporządzone w Nowym Jorku dnia 24 lipca 1994 r. oraz Umowę w sprawie wykonania postanowień Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza z dnia 10 grudnia 1982 r., odnoszących się do ochrony i zarządzania zasobami rybnymi międzystrefowymi i zasobami rybnymi masowo migrującymi, sporządzoną w Nowym Jorku dnia 4 sierpnia 1995 r.

     

    Konwencja powołała również do życia trzy instytucje: Międzynarodową Organizację Dna Morskiego (z siedzibą w Kingston, Jamajka), Komisję ds. Granic Szelfu Kontynentalnego (obradującą w Nowym Jorku, USA) oraz Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza (z siedzibą w Hamburgu, RFN). Ponadto corocznie, na forum ONZ, odbywają się spotkania Państw-Stron Konwencji NZ o prawie morza.

     

                  Międzynarodowa Organizacja Dna Morskiego (http://www.isa.org.jm/en/home) administruje, w imieniu ludzkości jako całości, Obszarem (czyli dnem morskim oraz podziemiem poza granicami jurysdykcji państw), który został uznany za wspólne dziedzictwo ludzkości. Konwencyjne uregulowania dotyczące funkcjonowania Organizacji zostały w istocie zmodyfikowane wskazanym powyżej Porozumieniem z 1994 r. Głównymi organami Organizacji są: Zgromadzenie, Rada (której organami są z kolei: Komisja Planowania Gospodarczego oraz Komisja Prawno-Techniczna) i Sekretariat.

     

                 W Polsce siedzibę ma organizacja Interoceanmetal Join Organisation (http://www.iom.gov.pl), powołana Porozumieniem o utworzeniu wspólnej organizacji Interoceanmetal w celu prowadzenia prac w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i przygotowania do przemysłowego zagospodarowania konkrecji żelazomanganowych, sporządzonym w Moskwie dnia 27 kwietnia 1987 r. Obecnie państwami wchodzącymi w skład IOM są: Polska, Bułgaria, Czechy, Kuba, Rosja i Słowacja. IOM podpisało w 2001 r. z Organizacją specjalny kontrakt, na mocy którego ma prawo do poszukiwania zasobów na specjalnej wydzielonej działce Obszaru (w rejonie Clarion-Clipperton, Północny Pacyfik).

     

                 Z kolei Komisja ds. Granic Szelfu Kontynentalnego (http://www.un.org/Depts/los/clcs_new/clcs_home.htm) wydaje zalecenia państwom, które chcą wytyczyć zewnętrzną granicę szelfu kontynentalnego rozciągającego się poza 200 mil morskich od linii podstawowej. Do tej pory do Komisji państwa zgłosiły  ponad 80 takich wniosków, a Komisja wydała 20 zaleceń.  Komisja składa się z 21 członków. W  jej składzie w latach  2012 – 2017, znajdował się Pan dr hab. Szymon Uścinowicz, pracownik Państwowego Instytutu Geologicznego, Oddziału Geologii Morza w Gdańsku. Dnia 14 czerwca 2017 r. w Nowym Jorku, podczas 27 spotkania państw stron Konwencji NZ o Prawie Morza wybrano nowych członków Komisji Granic Szelfu Kontynentalnego na kadencję 2017-2022, a wśród nich Polaka – Pana Marcina Mazurowskiego - Zastępcę Dyrektora w Departamencie Geologii i Koncesji Geologicznych Ministerstwa Środowiska.

     

                  Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza (http://www.itlos.org/) powstał na mocy Konwencji o prawie morza (art. 287 (1) (a) oraz Aneks VI Konwencji). Spory dotyczące interpretacji lub stosowania Konwencji mogą być kierowane właśnie do Trybunału lub być rozstrzygane za pomocą trzech innych metod przewidzianych w Konwencji (poprzez odwołanie do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości lub utworzenie trybunału arbitrażowego bądź specjalnego trybunału arbitrażowego). Trybunał ma siedzibę w Hamburgu, funkcjonuje na mocy Aneksu VI do Konwencji oraz Statutu i składa się z 21 sędziów wybranych na 9-letnią kadencję. W składzie Trybunału, od dnia 1 października 2005 r., zasiada sędzia z Polski – Stanisław Pawlak.

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: